Mijn Griekse hondje Rhody overleed in oktober 1998. Om vier uur ’s ochtends, na twee dagen afzien uit haar lijden verlost, op de tafel bij de dierenarts. Ik heb haar op zijn aanraden daar gelaten, de dierenambulance maakte immers een paar uur later al een ritje naar het dierencrematorium. Om vier uur ’s middags, twaalf uur na haar overlijden, werd haar as al bij mij aan de deur bezorgd. Ik had de leegte ondertussen beantwoord met nog meer leegte, en mijn hele huis ontdaan van alles wat bij haar hoorde: haar mandje stond er niet meer, en ik had uren gestofzuigd om ieder wit haartje dat aan haar herinnerde weg te halen. Zo pijnlijk vond ik het allemaal. Haar as heeft jaren in een metalen blikje gezeten, ik kon er niets mee en ik kon haar toch ook niet loslaten, zoveel verdriet was er blijven zitten. Pas in 2011 heb ik een deel van haar as verstrooid in de natuur, en een deel in een mooi gemberpotje gedaan. Daar had ik destijds de inspiratie van Annemarie voor nodig, die het zo mooi had bedacht voor haar Harley.

Anderhalf jaar na Rhody’s dood deed Chloe haar intrede in 2000, na vier jaar haar dochter Jewel, nog eens vier jaar later Jewel’s dochter Hinde en drie jaar later Hinde’s dochter Hazel. Dertien jaren lang had ik niets met de dood te maken, genoot ik zelfs twee jaar lang van vier generaties in huis, die allemaal prima mee konden komen op de wandelingen. Een gezegende tijd!

Twee jaar geleden overleed mijn vader en een jaar geleden mijn stiefvader ome Cor. Toen acht maanden geleden mijn hartendief Jewel. Dat waren de momenten waarop de rituelen en symbolen mij hun troostende en helende werking lieten zien en voelen, en de verbinding aanbrachten tussen alles wat mij lief was en is. Mijn vader bracht mij de liefde voor de natuur bij. De natuur zit met haar jaargetijden en zonsop- en ondergang vol betekenis en symboliek.

In de laatste levensfase van ome Cor zag ik hoe met name mijn jongste honden Hinde en Hazel steeds weer bij, zelfs op hem gingen liggen, en mijn moeder en ik wisten gewoon, dat zij hem hun troost en energie wilden geven. Zo heb ik op mijn beurt aan mijn Jewel troost en kracht proberen te geven in haar laatste weken, door mijn handen op haar te leggen en er alleen maar voor haar te zijn op die momenten. Zij kwam me regelmatig opzoeken en ging dan voor me liggen, om dat nog eens te mogen ondergaan.

Toen Jewel overleed, kreeg ik het advies om haar niet direct naar het crematorium te brengen, maar om haar nog een nacht in huis te gunnen. De gedachte hierachter is, dat de ziel wat tijd nodig heeft om zich los te maken van het lichaam en over te gaan, en dat dat het beste gaat in de rustige omgeving van thuis. Niet zo’n heel vreemde gedachte eigenlijk, zo gaan wij mensen er toch ook al zo lang mee om….

Jewel kreeg wat zalf in haar ogen, zodat ze mooi bleven glanzen, en ik legde haar op een waterdichte ondergrond in haar mandje, in een koele kamer. Mijn jeugdvriendin Madelon, met wie het contact ooit verstoord was geraakt, kwam die dag zomaar een prachtige bos bloemen brengen, omdat ze had gehoord van mijn verdriet. Het was een symbool van liefde en oude vriendschap, en hierdoor een van de dierbaarste bossen bloemen die ik ooit heb mogen krijgen.

De volgende ochtend ben ik met Marianne en onze honden bij zonsopgang een lantaarn met waxinelichtje gaan ophangen in de natuur bij het Hengstenpad, waarna we een mooie wandeling maakten door de natuur. Het deed ons goed, om Jewel’s familie heerlijk rond te zien rennen. Daarna bracht ik samen met Ronald Jewel weg naar het crematorium.

Een foto van Chloe met piepjonge kleindochter Hinde, een jaar of vijf geleden gemaakt door Annemarie. Vanaf het begin waren zij aan elkaar verknocht.

Toen Hinde drie weken geleden werd geopereerd en verlamd op haar luchtbed kwam te liggen, is Chloe steeds bij haar gaan liggen. “Zij vindt het ook een comfortabel bedje” was onze reactie. Maar achteraf bezien weet ik beter wat zij daar aan het doen was; ze was bezig haar kleindochter te helpen, met troost en energie. En er zullen beslist mensen zijn die mij erom uitlachen, maar ik weet zeker dat Chloe haar laatste krachten heeft gegeven aan dat kleinkind, waarmee ze vanaf het begin een sterke band had, en dat ik zonder dat vooraf te kunnen weten “Salty Sand’s Aubade for Chloe” had genoemd.

Op de dag dat Hinde zelf in de woonkamer een eerste paar wankele stappen zette, zette Chloe daar een paar uur later haar laatste stapjes op deze aarde. Nog geen uur later hebben we haar uit haar lijden moeten verlossen – net als mijn Griekse Rhody als gevolg van acuut leverfalen. Net als Rhody is zij 14 1/2 jaar oud geworden en gestorven in oktober, op de tafel bij de dierenarts. Maar Chloe is daarna wel mee naar huis gekomen en heeft de nacht in haar mandje gelegen. Een van de vijf rozen uit het boeket dat wij van de groep “Herstel voor Hinde” hebben gekregen stond bij haar. Het lijkt misschien een naar idee, zo’n lijkje in je huis. Maar mijn ervaring is nu, dat net als wanneer een geliefd mens is overleden, je daar anders tegenaan kijkt en anders mee omgaat dan je vantevoren bedenkt.

Samen met Marianne heb ik ook voor Chloe bij zonsopgang een waxinelichtje opgehangen in de natuur bij het Hengstenpad.

Wij hebben de tweede van de vijf rozen uit het boeket onder de lantaarn gestoken.

Hinde tijdens het zonsopgangsafscheid van Chloe, met haar kleindochter Aprille “Salty Sand’s Cherished by Hinde”

Er zijn twee rozen uit dat boeket met Chloe meegegaan naar het crematorium. Zij staan symbool voor de twee eenheid Chloe en Jewel die aan de andere kant zijn, en mijn andere twee eenheid, hun kleindochters Hinde en Hazel, die hier nog zijn, en hopelijk voor een hele lange tijd. De laatste van de vijf rozen staat op mijn nachtkastje. Ik heb even getwijfeld of ik jullie wilde confronteren met de foto van een dode Chloe. Maar als dit kan dienen ter inspiratie voor anderen, dan denk ik dat het mag. Want ik denk dat rouwverwerking begint met een mooi afscheidsritueel, en dat kun je maar een keer goed doen. En zeg nou zelf…. ze ziet er niet anders uit dan anders…..

Aan een mooi afscheid dragen ze in ons crematorium op een respectvolle wijze bij, met een rouwkamertje, waar je dier wordt opgebaard, met mooie kaarsen en een gastenboek erbij.

Een symbool wil iets zichtbaar en voelbaar maken, en tijdens een ritueel krijgen gevoelens plaats in je leven. De rust die ik voel, nog maar zo kort na Chloe’s heengaan, staat niet in vergelijking met wat ik voelde toen Rhody moest gaan. Ik ben zestien jaar ouder, het zal beslist verschil maken. Maar een ander verschil zit voor mij in een stukje spiritualiteit dat erbij is gekomen en waarvoor ik me absoluut niet schaam. Ik merk ook aan andere mensen, ja ook aan dierenartsen, dat zij hier ruimte voor willen maken.

Ik sluit dit blogje af met een filmpje waar je blij van wordt; van Hinde die gisteren haar eerste stappen zelf zette op de dijk. Een hoofdstuk is gesloten, een ander ligt weer open…… de toekomst ziet er rooskleurig uit.

Mag ik jullie nog eens danken voor alle positieve gedachten, de kaarsjes en de kaartjes, cadeautjes, mails, telefoontjes, hulp, en niet te vergeten de mensen die mij zo ontzettend hebben verrast met het bijeen brengen van een ongelooflijk bedrag, waarmee Hinde’s acupunctuur, osteopathie, fysiotherapie en hydrotherapie kan worden bekostigd. Zo ontzettend bedankt!

Het is nauwelijks te bevatten. Mijn oude prinses Chloe is vandaag zomaar naar het Licht gegaan.

Waar te beginnen… ik heb zoveel over haar te vertellen, maar ik vind op dit moment niet de woorden, want wanneer een dierbare naar het Licht vertrekt wordt het van binnen ijzig stil.

Zij was het kompas van mijn roedel. De leidster die kon leiden zonder haar tanden te laten zien en zonder ook maar een geluidje te maken. Mijn altijd opgewekte, ongecompliceerde, zelfstandige en gelijkmatige prinses met de grote sprekende ogen. Geen aansteller, een doordouwer in slechte tijden. Mijn toegangskaartje tot de wereld van de whippet en alle vriendschappen die daaruit zijn voortgevloeid, mijn bron van de passie voor dit ras, mijn meest ideale reisgenootje, mijn veelvraat, mollendoder, stammoeder van onze kennel, moeder, oma, overgrootmoeder en betovergrootmoeder van een aantal innig geliefde whippetkinderen die zijn geboren bij ons en bij anderen. Troostoma voor Hinde in de afgelopen weken; iedere dag lag zij bij haar, gaf haar troost en energie. Beste vriendin van mijn moeder. Rots in mijn woelige branding, 14 1/2 jaar lang.

Ik wist dat zij een hondje van de dag was en had na de recente dramatische dood van haar dochter Jewel de hoop dat Chloe mocht sterven zonder ziekbed, in haar vertrouwde omgeving, heel dicht bij mij. Zaterdag nog ging zij in een handgalopje het duin op. Zondag lustte ze geen eten of drinken, en ze was plotseling krachteloos, liep te wankelen en viel zomaar om. Ze had een lage polsslag maar geen merkbare pijn. Ik had zomaar het gevoel dat ze ons die dag zou verlaten en heb haar rustig op de bank gelegd om vanuit een vertrouwde omgeving te gaan. Ze lag er comfortabel bij en dat was ’s avonds nog zo. Ik heb haar toen toch mee naar een dierenarts genomen, waar ze injecties kreeg tegen pijn en misselijkheid, in ieder geval iets om comfortabel de nacht mee door te kunnen komen.

Maandag ging ze weer eten en drinken heen. Maar ze was nog steeds wat zwak op de benen, dus vandaag toch maar bloed laten prikken. Daarna ben ik met Chloe, Hinde en Hazel even in een stukje groen geweest. Toen we weer thuis kwamen gaf ik de dames hun bakje eten. Chloe at bijna alles op, en werd nog geen vijf seconden later onwel; ze viel om en had pijn en krampen in haar buik. Een hele lage hartslag. Ik reed haar snel terug naar de dierenarts en ondertussen had zij nog maar een hartslag van 40 slagen per minuut. Haar slijmvliezen waren wit en ze had nog altijd pijn in haar buik. Een echo wees uit dat haar lever heel groot was en omgeven door vocht. De conclusie was een zogenaamde lekkende lever, als gevolg van hartfalen.

Ik heb telefonisch contact gezocht met onze holistisch dierenarts, die ons op afstand heeft bijgestaan, terwijl onze Helderse dierenarts voor haar deed wat nodig was om alle pijn achter zich te laten. Gelukkig was mijn broer Ronald ook nu weer aan onze zij.

Chloe’s onmetelijke trouw aan haar roedel zei haar koste wat kost te moeten blijven vechten om te leven. Maar haar lijfje fikste dat niet. Hinde en Hazel zijn stil en van slag; ze begrijpen het niet meer. Er is ook zoveel gebeurd in maar acht maanden tijd: Jewel en Chloe voor altijd weg, Hinde verlamd door een aanrijding en net als Hazel getraumatiseerd door wat er is gebeurd. Ik heb min of meer vrede met Chloe’s overlijden, maar het is gewoon zo veel om te verstouwen…….

Wim en Jos, bedankt dat jullie prinses bij mij mocht komen wonen. Ze heeft jullie en ons regelmatig heel trots en blij gemaakt, en wat was ze altijd blij om jullie terug te zien.

Het lijkt nog maar gisteren dat zij haar eerst stapjes op ons strand zette…..

“Chloe” Kamp. Of Summer’s Joy Georgy Girl, NVK, *03-05-2000 – +14-10-2014.

Vandaag zijn haar laatste stapjes op aarde gezet. Lieve prinses, wat zullen wij je missen.

Een link naar mijn uitgebreide blog over Chloe’s leven, toen zij begin mei haar veertiende verjaardag vierde:

https://saltysands.wordpress.com/2014/05/02/al-veertien-jaar-vrolijk/

Wanneer ik Hinde’s toekomst visualiseer, dan probeer ik dit plaatje met de Hindmobiel (hoe mooi hij ook is ;>) weg te duwen en te vervangen door dit plaatje:

Hinde vrij en blij, thuis en buitenshuis.

Nee, die vloeiende rugbelijning zal ze waarschijnlijk niet meer krijgen;

Noch een showy gangwerk in draf;

En coursen zit er zeker niet meer in….

Als ze zichzelf maar weer kan bedruipen, lopen, eten en drinken, zonder mij, zonder karretje, zonder Walkabout. Dat is mijn droom voor haar, en mijn visie. En wanneer je iets wilt bereiken…. dan helpt het echt om het eindresultaat regelmatig te visualiseren.

Maandagmiddag heeft de dierenarts in Den Helder de hechtingen verwijderd en een beetje gekeken hoe het ging met de achterhand. Ze had meer resultaat verwacht, 12 dagen na de operatie. Ik was er niet bij helaas, en schrok later die avond wel van deze uitslag, zodanig dat ik mij tijdelijk uit het veld liet slaan. Maar daarna ben ik gaan relativeren; ieder dier is weer anders, en aangezien deze operatie maar een paar keer per jaar wordt uitgevoerd in Amsterdam, denk ik dat het voor mijn lokale dierenarts best een uitdaging is om er een mening over te vormen (zeg ik diplomatiek ;>). En wat kunnen we anders, dan de moed hervatten en werken aan een toekomst voor Hinde die beter is dan de werkelijkheid van vandaag……

Vanmorgen kwam zij plotseling in de benen; ze ging zelf opstaan en werkte haar poten onder het lichaam. Ze stond! Maar wel op omgeklapte voeten, want die kunnen nog niets. Maar blij dat ik was!

We hadden vandaag ook een afspraak bij onze holistische dierenarts in Heemskerk. Anderhalf uur heeft zij aan Hinde besteed; met o.a. osteopathie en acupunctuur. En zij zag dat Hinde best al het een en ander kan. De komende tijd ga ik twee keer in de week heen, om Hinde te laten behandelen. We hebben het beweegschema doorgesproken; Hinde moet heel veel rust hebben, maar omdat ze bij wijze van spreken haar nek breekt om mee te mogen met de anderen, gaat ze twee keer per dag mee naar onze wandelplekjes in de natuur; daar mag ze dan 50 meter lopen, een keer met de Walkabout en een keer met de Hindmobiel. Ze geniet zo in het gras, en gaat dan graag zelf eens zitten plassen, terwijl ik haar in evenwicht houd.

De behandeling van vandaag heeft haar kennelijk goed gedaan; opeens liep ze vanmiddag in huis achter mij aan, het zag er natuurlijk bijzonder ongelukkig uit, en ze liep op haar knokkels in plaats van op haar voeten, maar het was een enorme sprong vooruit ten opzichte van gisteren…… En nu moet ik haar dus meestentijds opsluiten als ze wakker is, want het is nog veel te vroeg in het genezingsproces om door het huis te krabbelen, en vooral op deze manier. Wel mag ze bij iedere maaltijd staan om te eten, zodat ze haar spieren traint om het evenwicht weer te leren bewaren.

Maar….. deze visie van mij wordt vroeg of laat werkelijkheid, ik houd me daaraan vast en aan Hinde’s willetje zal het niet liggen ;>))

Hinde heeft veel rust nodig; ze ligt dan weer op het grote luchtbed – samen met Chloe en Dune, soms ook Hazel – dan weer in haar cavebed, vaak ook op de bank. Allemaal ondergronden met verschillende hardheid, goed voor de afwisseling. Iedere 3 tot 4 uur laten wij haar in de tuin plassen en terwijl wij haar achterpoten van de grond houden rent zij naar binnen en kiest zelf waar ze wil liggen, en op welke kant zij wil liggen. En dat wisselt zij verrassend knap af.

Af en toe gingen we de afgelopen dagen met Hinde en Hazel de straat in; even een klein stukje de voorpoten strekken.

Ze kan zelf op haar achterpoten staan, mits wij haar een beetje in evenwicht houden en haar voetjes goed klappen. Zo lopen we dan een meter of 50, en ze houdt zelf een flink hoog tempo aan, omdat ze op zoek is naar katten ;>)

Hinde eet sinds een paar dagen staande, we hebben daar na het maken van deze foto een stroeve mat voor gemaakt. Je ziet op deze foto een flinke bult op haar rug; er zat nog veel vocht en afvalstoffen in het operatiegebied. Woensdag schreef ik mijn laatste blog; die nacht en de volgende twee dagen ging het opeens minder goed; die bult verscheen, en ze begon haar plas te laten lopen waar ze lag. Het enige voordeel ervan was dat ze niet meer lag te hijgen door een volle blaas, maar het was ook een zorgelijke ontwikkeling.

Er zijn een paar mensen die Hinde op afstand energiebehandelingen geven. Die zijn er enerzijds op gericht om het emotionele trauma te verwerken, anderzijds om het lichaam te helen – en dat betekent letterlijk ervoor zorgen dat de voor- en achterhand weer als een geheel voelen. Geloof erin of niet, maar wij merken aan Hinde behoorlijke veranderingen als zij “onder handen” is genomen. Zo kreeg zij vrijdagavond ook zo’n behandeling. Zij is sindsdien droog gebleven en wij sliepen het grootste deel van die nacht allebei als een roos. De bult op haar rug begon te slinken. Bovendien gaat het plassen veel beter. Ik sta neutraal in dit onderwerp en ben gewoon blij met alle hulp die van alle kanten wordt geboden. Baat het niet dan schaadt het niet, maar ik heb de indruk dat er echt iets gebeurt tijdens zo’n behandeling.

Maar goed, er moet nog heel veel gebeuren, en Hinde heeft onze hulp nog heel hard nodig. Bijgaand foto’s van het plasgebeuren. Dat gebeurt op een beetje duinzand (door mijn moeder aangeleverd, voor een extra vertrouwd gevoel ;>). Op de foto legt Virginie Hinde’s buik op het niveau van de blaas over haar bovenbeen. Hinde doet dan een paar keer zelf haar pootjes wijd naar buiten en ontspant haar blaas, zodat die zich steeds een beetje verder leegt.

Alleen is overeind komen ook weer een vak apart. We voelen ons allebei een beetje geradbraakt van het dragen van Hinde’s achterhand, en Hinde wil steeds meer actief zijn en meedoen met de andere honden. Gelukkig was daar de helpende hand van Arend toen ik deze foto’s maakte ;>))

We waren de afgelopen dagen aan het googlen op zoek naar een hondenrolstoel voor Hinde, zodat ze af en toe mee naar buiten zou kunnen – ze breekt namelijk de tent af om met de rest mee te mogen….. Arend en Marianne kwamen gisteren Megan en Aprille weer bij ons ophalen en probeerden een beetje mee te denken. “We zouden zelf misschien iets kunnen maken, als we losse onderdelen kopen. Maar het is vier uur, en de winkels gaan zo al dicht. En het mag niet te duur worden, voor een hopelijk tijdelijke oplossing.”

Ons oog viel op mijn boodschappentrolley, die had EUR 7,50 gekost bij het Kruidvat……

Kijken of er een combi kan worden gemaakt met de Walkabout, met Hazel als stand in voor Hinde.

En als we nu zo en zo doen…… met Dune en haar tuigje.

Dat handvat kan er wel af!

Begint er een beetje op te lijken, maar de buik en rug worden zo niet ondersteund.

Veel belangstelling van de roedel, voor ons spontane zaterdagmiddagproject. Gelukkig heb ik veel gereedschap en kistjes vol met schroeven, klemmen etc. in huis, want de winkels waren dicht! In totaal heeft de Hindmobiel EUR 10,00 aan onderdelen gekost.

Het kost wat uurtjes werk, maar dan heb je ook wat. Bedankt, Arend, Virginie en Marianne! Vanochtend hebben we een pilot run gedaan…….

Zo zag het eruit. Hinde was opgetogen om een klein stukje te lopen op een vertrouwde plek.

Ze stond ook heel ontspannen te ruiken in het gras. Virginie heeft de treeplank van de Hindmobiel zojuist een beetje aangepast, zodat Hinde’s benen een iets natuurlijker stand kunnen aannemen, meer onder haar lichaam. En dat is hard nodig, omdat zij tijdens het ritje haar benen probeerde mee te bewegen, waardoor ze van haar treeplankje af raakten. Dat van die bewegende benen voelen wij ook wanneer wij ze van de grond houden terwijl zij door het huis heen crosst.

We hebben het bewijs van boven gefilmd, kijk goed:

En met dat goede nieuws sluit ik mijn blogje af. De nachten zijn nog altijd gebroken, maar met minder zorgen, meer relaxed, en iedere nacht brengt weer een belofte voor de volgende dag!